ترسناكترین توندوتیژی

تانیا جەمال غەریب
هیچ گومانی تێدا نیە، گەورەترین سەرچاوەی توندوتیژی كە رووبەڕووی ئافرەتان دەبێتەوە، لەلایەن پیاوانەوەیە، ئەو پیاوانەش نزیكترین ئەوانەن كە لەگەڵیاندا دەژین و پەیوەندی خێزانی بە یەكتریانەوە دەبەستێتەوە، جا ئەم پیاوانە باوك بن، یان برا و مێرد، بە شێوەیەكی گشتی لە زۆر شوێندا ماڵ بۆ ژنان ئەو شوێنە نیە كە تێیدا هەست بە ئاسودەیی و دڵنیایی دەكەن، بە پێچەوەنەوە زیاتر لە زیندانێك یاخود جێگەیەكی ترسناك دەچێت و
خۆیان وەك مەكینەیەك دێتە بەرچاو، كاتێك ماڵ باوەڕ و بەختەوەری لە دەستدەدات. بێگومان زۆر شێوازی توندوتیژی هەیە، بەڵام گرنگترین و بەربڵاوترینیان توندوتیژی خێزانییە، هەر ئەم جۆرەشە كە لە ناو كۆمەڵگەدا پەسەندە و پیاوان شانازی بەهێز و دەسەڵاتی خۆیانەوە دەكەن و چەند هەست دەكەن كۆنتڕۆڵیان باشترە، زۆرتر دەسەڵات دەچەسپێنن و هێندە زیاتر هەست بە بوونی خۆیان دەكەن، وا هەست دەكەن كە بوونی خۆیان وەك پیاو سەلماندووە، ئەمەش تەنها رووبەڕووی ئەو ئافرەتانە نابێتەوە كە ئاستی رۆشنبیرییان كەمە، یان لە پایەیەكی كۆمەڵایەتی ئاساییدان، بە پێچەوانەوە لە هەموو چین و توێژێك، لە هەر تەمەنێك و سەر بە هەر ئایینێك و تیرەو نەتەوەیەك بن، ژنان رووبەڕووی توندوتیژی بوونەتەوە لە لایەن ئەو پیاوانەی كە لەگەڵیاندا دەژین.
دەتوانین بڵێین توندوتیژی خێزانی ئەم مامەڵە ناشایستەیە كە بەرامبەر ئافرەتان دەكرێت، جا چ لە ماڵە باوانیان بێت، یا لە ماڵی مێردەكانیاندا بێت، چونكە لەو باوەڕەن كە ئەمان ئەو مافەیان هەیە ژنەكانیان تەمبێ بكەن و شەڕەفیان بپارێزن، ئەم جۆرە توندوتیژییە لایەنی جەستەیی و دەروونی ئافرەتان دەشێوێنێت، بە تایبەتی كە كاتێك نیە بۆ تەواوبوونی و بۆ ساڵانێكی زۆر بەردەوامی دەبێت، لەبەر ئەوە ئەگەر لە كۆتاییدا كاتێكیش هەبێت بۆ تەواوبوونی یان راگرتنی ئەم توندوتیژییە، ئەوە كاریگەری لە سەر لایەنی جەستەیی و دەروونی ژنان هەر دەمێنێ، لەبەر ئەوە توندوتیژی خێزانی ئافرەتان توشی تۆقین و هەستكردن بە ئیهانە و لەناوچوونی رێز دەكات. ترسناكی توندوتیژی خێزانی لەوەدایە كە كاریگەری بەرچاو و بەڵگەی دیار و بەرجەستەی نیە، لەبەر ئەوە لە هەموو شوێنێك بوونی هەیە، لەناو كۆمەڵگەی هەژارو دەوڵەمەندیشدا، لە وڵاتە دواكەوتووەكان یا پێشكەوتوەكان، تا دەگاتە ئەوەی دەروون و ژیانی ژنان تووشی داڕوخان دەبێ و ژیان لەبەر چاویان تاریك دەكات، لایەنی خراپی ئەم جۆرە توندوتیژییەش ئەوەیە كە تا ئێستا یاسا بە راشكاوی دانی پێدا نەناوە، لەبەر ئەوەی سەلماندنی كەمێك ئەستەمە، هەرچەندە ژنان رۆژانە رووبەڕووی ئەم شێوە توندوتیژییە دەبنەوە، جا (دایك، خوشك، كچ یا هاوسەر) بەرامبەریان ئەنجامی بدات. كە پیاوانی ناو خێزان بەرامبەر ئافرەتان ئەنجامی دەدەن، ئەویش بە سەرزەنشتكردن و سوكایەتی پێكردن و بڕیاردان لە بری ئەو لە هەڵبژاردنی هاورێیان، یاخود چ كارێك بكات و چۆن ئیش بكات، بڕیار دەدەن تاوای لێدێت ژنەكە خۆی لەبیر دەكات و تەنها لەبیری ئەوە دایە كە چۆن دەوروبەر لە خۆی رازی بكات، تا دەگاتە ئەو رادەیەی رقی لە ژیان و خۆی و ناوی ژنیش دەبێتەوە.